თამთა მელაშვილი

1990: ნევროზი, ჰუმანიტარული, სიგუა

ჩვენთან ნგრევა იქამდე დაიწყო, სანამ ნგრევა დაიწყებოდა. დაინგრა, მაგრამ მსხვერპლის გარეშე – უფრო გადავრჩით, ვიდრე შეიძლებოდა გადავრჩენილიყავით. ასეთ ძლიერ რყევებს,  როგორც წესი, მსხვერპლი მოყვება ხოლმე.

მერე დიდხანს ვიხსენებდით, როგორ დაიწყო ქართულის გაკვეთილზე სკოლის შენობამ ზანზარი, როგორ თქვა მასწავლებელმა, “ბავშვებო, მგონი, მიწისძვრაა“, როგორ მივაწყდით ერთადერთ გასასვლელ კარს  და ბოლოში მოქცეულმა, როგორ მივიხედე უკან – და ზუსტად მახსოვს – ეს კადრი ყველაზე ნათლად დამიტოვა მეხსიერებამ – საკლასო ოთახში ადენილ მტვერში ეგნატე ნინოშვილის სურათი ჩამოვარდა კედლიდან.

კიბეებზე ჩარბენაც  მახსოვს. იქ ერთმანეთში ავირიეთ. მარტო ჩემი კლასელები არა – სხვებიც მივრბოდით. კიბეც ირყეოდა და ბედად –  არ ჩაწყვეტილა. მართლა გადავრჩით. 

ის არ ყოფილა ერთადერთი მიწისძვრა, რყევები გრძელდებოდა. აღარ მახსოვს –  ერთი კვირა? ერთი თვე? ღამეს ქუჩაში ვათენებდით ერთმანეთს მიკრულები. მერე რაღაც კარვები ჩამოარიგეს. პაწაწინა სტადიონებზე გაშალეს. სათამაშო ადგილები აღარსად იყო. 

სახლები ძირითადად დაინგრა. დაინგრა ჩვენი აგურის სახლიც. მერე ის სახლი დიდხანს მესიზმრებოდა – ვითომ ოთახიდან ოთახში დავდივარ, მიწა მეცლება ფეხქვეშ და ხან კედელს და ხან კარს ვეჭიდები. 

მიწა თითქოს მართლა გამოგვეცალა. ოღონდ, ამას ბავშვები ნაკლებად ვგრძნობდით.  გაგვიმარლა, რომ ბავშვები ვიყავით. პატარა ქალაქის მონოტონური, საბჭოთა ცხოვრება რაღაც ახალმა, გაურკვეველმა და უცხომ ჩაანაცვლა. 

კარვებთან ერთად გაჩნდა სიტყვები: ნევროზი, ჰუმანიტარული და სიგუა. სიგუამ, მგონი, პირველი ჰუმანიტარული დახმარება ჩამოიტანა. “ისეთი ცუდი ფერი ედო” – არ ვიცი, რატომ ჩავიბეჭდე გონებაში მეზობლის ნათქვამი. ეტყობა, ძალიან მძაფრად წარმოვიდგინე გაფითრებული, ულვაშიანი კაცი. 

ჰუმანიტარული საკვებიც იყო და ტანსაცმელიც. მე მარტო ტანსაცმელი მახსოვს. პირველი ევროპული ტანსაცმელი. ამ ტანსაცმელმა უცებ ძალიან შეცვალა პატარა ქალაქის ყოფა – ორ ნაწილად დაგვყო. ის, ვისაც მასზე მარტივად მიუწვდებოდა ხელი (ვინც, ძირითადად, ტანსაცმელს “ანაწილებდა”) და ყველა დანარჩენი. ძალაუფლება და სოციალური კაპიტალი მთელი სიმძაფრით ამუშავდა. ჩვენი მშობლები სადღაც შუაში მოხვდნენ. მათთან რამდენჯერმე გადარჩეული ტანსაცმელი მიდიოდა. ის არც მოგვწონდა,  არც გვინდოდა – სული მიგვდიოდა “გამანაწილებლების” შვილების ჯინსებზე. 

იმ წელს ყველაზე, ყველაზე გრძელი და უჯინსო ზაფხული გვქონდა. სწავლა 15 ოქტომბერს დაიწყო.  მიწა აღარ ირყეოდა, მაგრამ ჩვენ გარშემო უცხო გახდა ყველაფერი. დანგრეული სკოლის ადგილას წითელი ვაგონები ჩადგეს. ვაგონები იქცა საკლასო ოთახებად. მათ შოვნას და მერე ჩადგმას თვეები დასჭირდა.  ჩვენ კი მოწყენილები ვისხედით, საკუთარ ეზოებში გამომწყვდეულები და გვეგონა, რომ ზაფხული აღარასოდეს დასრულდებოდა. ამიტომაც ამერია თარიღი. ამიტომაც მეგონა მიწისძვრის წელი 1990. არადა, თურმე 91-ია. წეღან გადავამოწმე. მე კი მეგონა, რომ მიწისძვრიდან თბილისის ომამდე მთელი საუკუნე ვიცხოვრე. ალბათ, ასე ვგრძნობთ  სიცოცხლეს ნგრევასა და ნგრევას შორის. 

არადა, მართლა დაუსრულებელი ჩანდა ის ზაფხული. უფროსების ნევროზებთან, საოცნებო ჰუმანიტარულ ჯინსებთან და ქუჩებში ადენილ “ნამდვილ” “მაგნას” სუნთან ერთად, მიწისძვრამ ბავშვებს კიდევ რაღაც, ყველაზე მნიშვნელოვანი დაგვიტოვა –  გვაგრძნობინა, რომ ცხოვრება “წამიერია” და ყოველ წუთას შეიძლება დასრულდეს. მე თვითონ ამას გვიან მივხვდი და გამიხარდა, რომ მივხვდი. 

ამ შეგრძნებამ ააგო მთელი ჩემი დარჩენილი სიცოცხლე და რაღაცნაირად, შემამსუბუქა.