ტატო ჩანგელია

კლასობანა

მთელი ცხოვრებაა ერთი და იგივე კადრი მიტრიალებს გონებაში: მე და დედა სკოლიდან შინ ვბრუნდებით, ეზოში კი კალიასავით დახტის გოგო ცარცით დახატულ კუბიკებში. დედა მპირდება, გაკვეთილებს თუ დროზე ვისწავლი, ეზოში გამომიშვებს სათამაშოდ. მოტივაცია მეძლევა, სხაპასხუპით ვსწავლობ ყველაფერს და ეზოში ჩავდივარ ფერიების თამაშის – კლასობანას სათამაშოდ. დედას ნაყიდი ქათქათა ბოტასით დავხტივარ ციფრებზე, მერე რიცხვს ვახტები, ბოლოს კი მზეზე ვხტები წრიული ბრუნვით და ბოლო ხმაზე ვყვირი: “ვაშა, გავიმარჯვე!
მას შემდეგ ალბათ ყველა ომში დავმარცხდი, რაც მოჩვენებასავით გამომეცხადა. შესაძლოა ამის ბრალი იყოს ეს მუდმივად ერთი და იგივე კადრი გონებაში, რომელიც მილიონჯერ ნანახი ფილმის ფინალივით მიტრიალებს.
ჩვენ ვცხოვრობდით ზღვისპირა ქალაქში, ყველაფერი ასე თუ ისე იყო კარგად, და ჩვენც ასე თუ ისე ვიყავით ბედნიერები – მამა საღამოობით ცაში დაკიდებულ უამრავ ვარსკვლავზე მიყვებოდა, მათ სახელებს და შესაძლებლობებს მაცნობდა, თავისი ფორმულაც კი გამოიგონა, და როცა სკოლაში მათემატიკის სწავლების ახალ ეტაპზე გადავედით, მამამ ვარსკვლავების დახმარებით ფორმულა შეიმუშავა და გამრავლების ტაბულას მასწავლიდა. მე და დედა სანაპიროზე დავდიოდით და ზღაპრებს ვიფიქრებდით. ეს ყველაფერი მაშინ მოხდა, როცა დედას მოყოლილ ზღაპრებს ვადა გაუვიდა. ჩემი დაინტერესებაც, შესაბამისად, ნაკლებად იგრძნობოდა. ამას მიხვდა დედა. დედა ყველაფერს ხვდებოდა, ამიტომ შემომთავაზა ზღაპრები გვეწერა, ასე დავდიოდით სანაპიროზე, ვლოკავდით ნაყინს და ზღაპრებს ვიგონებდით, ზღვის მეომრებზე და ქალაქებზე, რომლებიც აღარ არსებობს. ბოლოს, ჩვენი სახლის პირდაპირ გაშენებულ მშვიდობის პარკში ვსხდებოდით და დედას მიერ პოლონეთიდან ჩამოტანილ გვირილებიან ბლოკნოტში ვწერდით სანაპიროზე მოფიქრებულ ზღაპრებს – ვალაგებდით თანმიმდევრულად და ფორმას ვაძლევდით. დედა შემპირდა, რომ ოდესმე ჩვენი ზღაპრები წიგნად გამოვიდოდა, და მას სხვა ზღვისპირა ქალაქის გოგოებიც წაიკითხავდნენ.
ყველაფერი მალევე შეიცვალა, ჩემი სკოლის უფროსკლასელი ანგელოზები შუაზე გაიყვნენ – არჩევანი-არადანის სისტემით, ყელზე თილისმასავით ავტომატები დაიკიდეს და ერთმანეთს დაუწყეს სროლა. ბახ, ბახ, ბახ – ვინც დამალული არ არის, თავის თავს დააბრალოს.
გაყოფამდე, მახსოვს, დედაქალაქიდან ჩამოვიდნენ იარაღით შეიარაღებული წვერებიანი კაცები და აფხაზებს დაუწყეს დევნა. მამამ რამდენიმე აფხაზი მეზობელი ჩვენთან, სახლში, ჩემს ოთახში შემოკეტა. რამდენიმე დღეში ჩვენთან მოვიდნენ. ვიცით, რომ აქ მალავთ გოთვერან აფხაზებს, თქვენთვის ჯობია, რომ ახლავე გაამხილოთო. ყველაფერი დაათვალიერეს, მთელი სახელი ყირაზე დააყენეს, მამა ცქმუტავდა, დედა ბავშვობის ცუდ ჩვევას იმეორებდა – ფრჩხილებს იკვნეტდა. მოადგნენ ჩემს ოთახსაც, მე, პატარა გოგონა კი ავტომატიან კაცებს წინ დავუდექი. მათ ხელები კონდახებზე ჩამოალაგეს და უსასრულო ლოდინში შევიდნენ. წარბი შევუკარი და მკაცრად დავუღრინე, ეს ჩემი ოთახია და ვერ შეხვალთ-მეთქი, მოერიდათ ჩემი სიტყვების და სახლი მაშინვე დატოვეს, მამას ალმაცერად უყურებდნენ, თითქოს მისი შუბლი მონიშნეს.
არასდროს დამავიწყდება, გამოვაღე კარი და შიშისგან გალურჯებული ასლანი ბიძია და მისი მთელი ოჯახი, ბანქოს კარტებივით იყვნენ წინ განლაგებულები. მათი სახეები ჩემი მეხსიერების სამუდამო ნიშნები არიან.
მერე მოხდა ეს ანგელოზების ორზე გაყოფა. გზებზე ტანკები ამოვიდნენ და ქალაქში სირენები ჩაირთო – ომი, როგორც უხერხული სირცხვილი ფრჩხილებში, ისე შემოვიდა ქალაქში. მერე მამაც ჩაერთო ამ ამბავში, გვაკოცა მთელ ოჯახს. მაშინ ვიგრძენი უკანასკნელად მისი ბავშვური სუნი – არ მინდოდა თავი ამეწია მისი ყელიდან. მინდოდა ეს ყველაფერი სამუდამოდ გაგრძელებულიყო.
ციდან ჭაღები ცვიოდა, ქალაქი ნელ-ნელა დაცარიელდა.
დედა მამშვიდებდა, მეუბნებოდა, რომ ეს ყველაფერი ერთი დიდი გაურკვევლობა იყო. მახსოვს, პორტში მივედით. იქ იყო მთელი ქალაქი. ქალები სახეს იტყავებდნენ, ყვიროდნენ, ტიროდნენ, საკუთარ შვილებს ჩახუტებით ჭყლეტდნენ. დედამ თავისი რბილი ხელისგული თვალზე ამაფარა და მხრებით მომიჭირა, მაგრად ჩამიკრა. ფოთისკენ მიმავალ კატერში კი ზღაპარი მომიყვა, ის ძველი ზღაპარი, ის ჩვენი ზღაპარი, წიგნად რომ უნდა გამოსულიყო და სხვა ზღვისპირა ქალაქში მცხოვრებ გოგოებს რომ უნდა წაეკითხათ. ზღაპარი იყო იმის შესახებ, თუ როგორ მოვიდნენ ორივე მხრიდან ქალაქში ბარბაროსები და როგორ აქციეს ამ ბარბაროსებმა ბედნიერებით სავსე ქალაქი დაკარგულ ქალაქად. ეს დაკარგული ქალაქის ამბებია.
ყველაფერი 1995 წელს შეიცვალა. რადიკალურად. მეზიზღება ეს წელი, მეზიზღება ყველა ის ადამიანი, ვინც ამ წელს დაიბადა. იქამდე, მამა მოვიდა ტყიდან, თავისი ბავშვური სუნი სადღაც გულრიფშთან ტყვიის სუნში გადაუცვლია. ჩვენთან მამას წამლების სუნი აუვიდა. მთელი ცხოვრება საშინელი სიზმრები აწუხებდა, იღვიძებდა და აფხაზი მეზობლების სახელებს თვლიდა, მერე კი ყველას ბოდიშს უხდიდა. ამ დროს ყველაზე მეტად მიყვარდა მამა, ჩემი ბავშვური მამა, ვარსკვლავებით გამრავლების ტაბულას რომ მასწავლიდა. ამ დროს მამა ყველაზე მეტად ჰგავდა პატარა ბიჭს – სანაპიროს რაინდს.
მამას მოვლა უნდოდა, წამლები და ამბები, ამ ყველაფერს კი ფული სჭირდებოდა, ამიტომ 1995 წელს დედა მოსკოვში წავიდა, თავის დასთან, სამუშაოდ. მახსოვს, ვაცილებდით, სოფელ ცაიშში, ბებიას სახლში ვიყავით ომს გამოქცეულები. მახსოვს, მამალი გამოეკიდა, კოჭებზე დაარტყა რამდენჯერმე ნისკარტი. ვერავინ ვაჩერებდით მამალს, ის თითქოს დედას რაღაცას ეუბნებოდა, ბებია შეშინდა და დედას დარჩენა სთხოვა. დედას სხვა გზა არ ჰქონდა, მოიცილა უბედურების მანიშნებელი ფრინველი და თავის დასთან გაფრინდა მოსკოვში. წასვლამდე მაგრად ჩამეხუტა, მუხლებში მოიხარა და ცხვირზე ცხვირი მომადო, მერე თავი აქეთ-იქით გააქნია და საშინლად ძლიერად ჩამეხუტა. ეს იყო უკანასკნელი სითბო ჩემს ცხოვრებაში. მერე წავიდა. დედა მოსკოვში წავიდა. 1995 წელი იდგა და ირგვლივ ყველაფერს საშინლად ცუდი სუნი და ფერი ჰქონდა.
ჩვენი, ათიათასობით ადამიანის ცხოვრება კინოს ჰგავს. არაფრის დამატება არ არის საჭირო, უბრალოდ ისეთი უნდა დატოვო, როგორიც არის. მორჩა.
ყველაფერი ბანალურად წარიმართა, დედამ და მაკა დეიდამ მაღაზია გახსნეს, პატარა ბუტკა მოსკოვის გარეუბანში. მუშაობიდან მეორე კვირა იყო. სადღაც ოთხი უბნის მიღმა შავებში გამოწყობილმა, სლავმა სამურაიმ, დამქირავებელი ბიზნესმენის მიერ დავალებული მისია შეასრულა – მოკლა მისი კონკურენტი, სხვა ბიზნესმენი, შემდეგ, კვალის გაქრობის მიზნით, მაკაროვის ტიპის პისტოლეტი იქვე, პარკში გადააგდო. ის იარაღი კი ორმა უკრაინელმა ბომჟმა იპოვა და იფიქრა, რომ ამით სასმელის შოვნა იყო შესაძლებელი. ასე იარეს, მოიტოვეს ცივი კორპუსები, ზამთრის ჰაერი გააპეს და მიადგნენ ერთ პატარა ბუტკას. შიგნით ორი გოგო აღმოჩნდა. ამათაც მოქმედება დაიწყეს, დროზე მოგვეცი ფული, თორე ტვინს გაგასხმევინებთო, ზუსტად, ისე უთქვამთ, როგორც ფილმებშია. ამაზე ორ ჯადოქარ გოგოს სიცილი აუტყდა, ეგონათ, ხუმრობას ჰქონდა საქმე. საერთოდ, ამ ორ ლამაზ გოგოს ეგონა, რომ სამყაროში ბოროტება არ არსებობს, რომ ყველა კეთილია. ასეთი მიამიტი იყო ეს ორი ჯადოქარი გოგო, და ასე ბედნიერ და მხიარულ სიცილში დატოვეს სამყარო. ორი ტყვია, ორი სხეული. ორივე ადგილზე მოკვდა, ისე, როგორც ფილმებშია.
მე არაფერი მახსოვს. ჩემს მამიდაშვილებს ვეჭირე გვერდებით, აეროპორტის მოსაცდელში. მერე გული წამივიდა, და ასე შემდეგ. ვერ ვყვები ამ ამბავს, იმდენად მძიმეა, დღემდე ვერ შევამსუბუქე და ვერ ვყვები. არ შემიძლია მოვყვე. მე არ მაქვს ამის უნარი. ჩემი ენა არ არის ისეთი ძლიერი. არ მაქვს ძალა, არ მაქვს უნარი, ჩემი ცხოვრების ყველაზე დიდი ტრაგედიის, ყველაზე დიდი უბედურების მოყოლის, – არ შემიძლია მოგიყვეთ, როგორ შევეგებე თვითფრინავით მოტანილ უბედურებას ზამთრის აეროპორტის გზატკეცილზე.
1995 წელმა ანგელოზი მომპარა, ის ანგელოზი, რომელმაც მშობა, რომელმაც ყოველთვის იცოდა, რა მინდოდა. მას შემდეგ, ნაკლები ზღაპარია ჩემს ცხოვრებაში. თითქოს ორმა ბომჟმა სხვა ყველაფერთან ერთად ცხოვრების რუკა დამიხია მილიარდ ნაწილად და სახეში შემომაყარა.
ახლა ისნის სამხედრო ჰოსპიტალის ჭიშკართან ვდგავარ, გარეთ, ირგვლივ ჩანთები მიწყვია, რამდენიმე წუთის წინ საქართველოს სახელმწიფომ მე და სხვა დევნილები შენობიდან გამოგვყარა ნიღბიანი ბიჭების დახმარებით. როგორც თქვეს, ტერიტორია უცხოელ ინვესტორს უყიდია. ახლა არ ვიცი, საით წავიდე, წასასვლელი არსად მაქვს. ახლა შენ ყველაზე მეტად მჭირდები.
ვდგავარ, წასასვლელი არსად მაქვს და ერთადერთი კადრი მიტრიალებს გონებაში: მე და დედა სკოლიდან შინ ვბრუნდებით, ეზოში კი კალიასავით დახტის გოგო ცარცით დახატულ კუბიკებში. დედა მპირდება, გაკვეთილებს თუ დროზე ვისწავლი, ეზოში გამომიშვებს სათამაშოდ. მოტივაცია მეძლევა, სხაპასხუპით ვსწავლობ ყველაფერს და ეზოში ჩავდივარ ფერიების თამაშის – კლასობანის სათამაშოდ. დედას ნაყიდი ქათქათა ბოტასით დავხტივარ ციფრებზე, მერე რიცხვს ვახტები, ბოლოს კი მზეზე ვხტები წრიული ბრუნვით.
ასე მგონია, მას შემდეგ ყველა ოცნება კალიის დახაზულ კვადრატში დავტოვე.